środa, 04 lipiec 2018 15:44

Tradycja o wielu obliczach

Napisane przez UMWM
Czesława Samsel Czesława Samsel archiwum UMWM

Mazowiecki Szlak Tradycji nie jest szlakiem w standardowym tego słowa znaczeniu. Nie ma szans, żeby w całości nim przejechać przemieszczając się z miejsca na miejsce. To raczej propozycja niezliczonych wędrówek po Mazowszu w poszukiwaniu dawnych zwyczajów, smaków, kolorów, zapachów.

Dziś już nikogo nie trzeba przekonywać, że oprócz zabytków, dzieł sztuki i kolekcji cennych eksponatów bardzo ważną częścią naszego dziedzictwa są żywe, niematerialne przejawy kultury odziedziczone po przodkach i przekazywane z pokolenia na pokolenie. Są to m.in. tradycyjne rzemiosło, muzyka ludowa, zwyczaje i obrzędy, oraz kulinaria. Tworzą one niematerialne dziedzictwo kulturowe. Uznając, że zarówno kultura materialna, jak i niematerialna są równie ważne dla naszej tożsamości kulturowej, rozpoczęto projekt pod nazwą Mazowiecki Szlak Tradycji, który łączy w sobie oba te elementy.

 muzeum wsi mazowieckiej w sierpcu

Projekt skoncentrowany jest na kulturze tradycyjnej województwa mazowieckiego we wszystkich jej aspektach. Głównym celem, który przyświecał w trakcie pracy nad koncepcją szlaku, było z jednej strony stworzenie atrakcyjnej formy poznawania naszego dziedzictwa, a z drugiej pokazanie ludzi, którzy tę tradycję pielęgnują. Stąd zrodził się pomysł bezpośredniej współpracy z ludźmi i instytucjami zaangażowanymi w ochronę i promocję kultury tradycyjnej. Do tej pory na szlaku zgromadzono 259 osób, miejsc, wydarzeń i produktów, które prezentowane są w ramach sześciu ścieżek tematycznych. Są one dostępne w serwisie internetowym: www. mazowieckiszlaktradycji.com. Te ścieżki to: rękodzieło, muzyka i taniec, architektura wiejska, kulinaria, miejsca, wydarzenia.

Ścieżka „rękodzieło” prowadzi do twórców, którzy z pasją wykonują dawne rzemiosła, zajmują się sztuką ludową, tradycyjnym wzornictwem i rękodziełem. Można zaprosić ich na warsztaty, zamówić u nich przedmioty, które wykonują lub zaangażować ich do współpracy przy artystycznych projektach. Można odwiedzić jednego z 60 artystów. Są na tej liście rzeźbiarze w drewnie, tkaczki, hafciarki, wycinarki, garncarze, wikliniarze.

 irena skorupska

Kolejna ścieżka zabiera nas do świata tradycyjnej muzyki i tańca. Prezentowane są różnorodne pod względem repertuarowym zespoły, kapele i soliści z różnych części województwa. Na stronie szlaku można zapoznać się z tą różnorodnością, odnaleźć kontakt do artystów, zaprosić ich do wzięcia udziału w koncercie, potańcówce, warsztatach, czy nagraniach. Zespołów i solistów na liście jest 51.

Turystyka kulinarna cieszy się w ostatnich latach ogromnym powodzeniem. Można mówić nawet o swoistej modzie i światowym trendzie na propagowanie lokalnych, zdrowych produktów, wytwarzanych tradycyjnymi metodami. Ścieżka „kulinaria” została przygotowana właśnie dla smakoszy regionalnej kuchni, ale także po to, by pokazać i zachować dawne potrawy jadane kiedyś na wsi. Na szlaku można znaleźć gospodynie i gospodarzy, którzy przygotowują regionalne przysmaki zgodnie ze starymi recepturami. Na liście znajduje się 20 produktów, m.in.: rejbak, fafernuchy, piwo kozicowe, sery, sójka mazowiecka, chleby, siuforek, miody, powidła, porka. Jeśli ktoś chce sprawdzić, co kryje się się pod niektórymi z tych nazw – powinien wybrać tę nitkę szlaku.

Ścieżka „architektura wiejska” prowadzi do miejsc związanych z tradycyjnym budownictwem wiejskim. Są tu nie tylko drewniane wiejskie kościółki, ale także chałupy, spichlerze, stodoły oraz wiatraki. Na Mazowszu zachowało się jeszcze kilka tysięcy tego typu obiektów. Część z nich trafiła do skansenów i można je oglądać w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu lub Muzeum Wsi Radomskiej, ale spora liczba pozostaje nadal rozproszona po całym Mazowszu.

gospodarstwo pod stara czeresnia

Na szlaku znajdują się 84 obiekty prezentujące wiejską architekturę. Ścieżka "miejsca" prowadzi do muzeów, właścicieli prywatnych kolekcji, instytucji i organizacji pozarządowych... Wszędzie tam, gdzie można spotkać ludzi zaangażowanych w zachowanie naszego regionalnego dziedzictwa. Przez cały rok, często zgodnie z rytmem pór roku, świąt i prac gospodarskich, odbywają się ciekawe wydarzenia skupione wokół regionalnych tradycji. Warto wybrać się na Kurpie, żeby zobaczyć święcenie palm wielkanocnych w Niedzielę Palmową, lub wziąć udział w warsztatach ginących zawodów w Zagrodzie Kurpiowskiej w Kadzidle. Nie sposób pominąć widowisk obrzędowych, a wśród nich Kusaków w Jedlińsku koło Radomia. Jest to zapustny zwyczaj zwany też „ścięciem śmierci”, który wyznacza granicę pomiędzy końcem karnawału a Wielkim Postem.

Godne polecenia są również imprezy muzyczne – konkursy i festiwale jak np. „Adwentowe granie” w Siedlcach, podtrzymujące zwyczaj grania na ligawkach w okresie adwentu, czy Przegląd Kapel Weselnych im. Antoniego i Adama Wyrwińskich w Pawłowie, gdzie spotykają się muzycy z regionu radomskiego. Na liście znajduje się 19 proponowanych imprez. Od kilku lat coraz większym zainteresowaniem cieszą się questy, które są nową formą odkrywania ciekawych miejsc. To gry terenowe, dzięki którym turysta poznaje kolejne punkty kierując się informacjami zawartymi w wierszowanych wskazówkach. Do każdego questu przygotowano ulotkę, którą można pobrać ze strony internetowej szlaku, a szlakowe questy są dostępne w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu i Muzeum Wsi Radomskiej. 

 sierpc11

Mazowiecki Szlak Tradycji to przedsięwzięcie wielowymiarowe. To przede wszystkim coroczne badania terenowe prowadzone ze specjalistami, związane z dokumentowaniem ludzi, miejsc oraz zjawisk, włączając w to realizację filmów. To także wspieranie różnorodnych inicjatyw kulturalnych, które odbywają się na terenie całego województwa mazowieckiego. Prowadzony jest także fanpage na Facebooku.